Tussen een elektromotor en een pomp, tandwielkast of machineas vangt een flexibele koppeling kleine uitlijnfouten, trillingen en startschokken op, die anders op lagers en asafdichtingen terechtkomen. Flexkoppeling, elastische koppeling en flexibele askoppeling staan voor hetzelfde principe: twee naven met daartussen een element van polyurethaan, rubber of kunststof dat het koppel overbrengt en iets meegeeft. De maat volgt uit het nominale koppel en de grootste van beide asdiameters; de hardheid van het element, bijvoorbeeld 92 of 98 Shore A, bepaalt hoeveel demping je krijgt.
Bij INDI vind je complete flexibele koppelingen, losse naven en de bijbehorende sterren en koppelingsrubbers van Sit, RaJa-Lovejoy, MP Filtri, OMT en KTR. Naven bestel je voorgeboord voor eigen nabewerking, met boring in H7 en spiebaan, of voor een taperlock-klembus. Zo vervang je één versleten ster of bouw je een complete aandrijving op.
Flexibele koppelingen verschillen vooral in het element tussen de naven: een ster tussen klauwen, een kunststof huls over vertande naven of een gedeeld element dat je om de naven monteert. Dat element bepaalt hoe de koppeling dempt, hoe je hem onderhoudt en wat er gebeurt als het bezwijkt.
| Type | Elastisch element | Doorslagveilig bij breuk | Sterk in | Families bij INDI |
|---|---|---|---|---|
| Klauwkoppeling met ster | ster van polyurethaan, 92 Shore A (geel) of 98 Shore A (rood) | ja, de klauwen grijpen in elkaar | demping van trillingen en startschokken bij motor-pompaandrijvingen | Habix (Rotex, Spidex, MultiMont, Astra, Trasco, Giflex), Spidex, Trasco |
| HRC-koppeling | kunststof ster per HRC-maat, van HRC 70 tot HRC 280 | ja, de nokken van de naven grijpen in elkaar | naven voor een taperlock-klembus in F- of H-uitvoering, of voorgeboord | HRC (CRC) |
| Pompkoppeling voor hydraulische aggregaten | koppelingsrubber van 85 tot 87 Shore of kunststof ster | ja, bij de klauwuitvoering | motorhelft op de IEC-motoras, pomphelft met conus 1:8 of inchboring | GEM GMP |
| Tandboogkoppeling | kunststof huls over twee stalen naven met bolle vertanding | nee, zonder huls valt de overdracht weg | compact en torsiestijf, vangt hoekafwijking op zonder te dempen | Sitex |
| Koppeling met gedeeld element | elastomeer element in twee helften, met bouten op de naven of met een afdekring om de naven | nee, zonder element valt de overdracht weg | element radiaal wisselen zonder motor of pomp te verschuiven, ook met afstandsstuk | Omega, Viva, Wrapflex |
Voor een gangbare motor-pompaandrijving volstaat een klauwkoppeling. Wil je een element wisselen zonder motor of pomp te verschuiven, dan kies je een gedeeld element; is de ruimte krap en demping niet nodig, dan past een tandboogkoppeling.
Zet je de koppeling op een flens in plaats van op een asstomp, dan zoek je een flexibele flenskoppeling; die vind je bij Dentex. Een verwante uitvoering met rubberbussen om stalen pennen staat bij de pennenkoppelingen.
Hoe een flexibele koppeling onder belasting werkt en hoe je hem monteert, laat onze productspecialist zien in dit blog over de werking van een flexibele koppeling.
Aan de motorzijde ligt de boring vast: de asdiameter van een IEC-elektromotor volgt uit de bouwgrootte volgens IEC 60072-1. Zoek de motoras op in de tabel en kies een koppelingsmaat waarvan de naaf die boring toelaat.
| IEC-bouwgrootte | Asdiameter motor (mm) | Vermogen 4-polige motor (kW) |
|---|---|---|
| 63 | 11 | 0,12–0,18 |
| 71 | 14 | 0,25–0,37 |
| 80 | 19 | 0,55–0,75 |
| 90 S/L | 24 | 1,1–1,5 |
| 100 L | 28 | 2,2–3,0 |
| 112 M | 28 | 4,0 |
| 132 S/M | 38 | 5,5–7,5 |
| 160 M/L | 42 | 11–15 |
| 180 M/L | 48 | 18,5–22 |
| 200 L | 55 | 30 |
Controleer bij twijfel het typeplaatje of de maattekening, want flensmotoren en speciale uitvoeringen wijken soms af.
Aan de pompzijde van een hydraulisch aggregaat zit vaak een tandwielpomp met een conische as 1:8 in groep 1 tot 4, of een pomp met een SAE-as in inchmaten. Daarvoor bestaan aparte pomphelften, zoals in de GEM GMP-reeks, die je samen met een lantaarnstuk tussen motorflens en pomp monteert.
De maat volgt uit twee grenzen: het koppel dat de koppeling overbrengt en de grootste boring die de naaf toelaat. Reken beide uit; de zwaarste eis bepaalt de bouwgrootte.
Het nominale motorkoppel bereken je met T = 9.550 × P ÷ n:
Rekenvoorbeeld: een motor van 1,5 kW bij 1.500 min-1 levert 9.550 × 1,5 ÷ 1.500 → 9,55 Nm.
Op dat koppel volstaat bouwgrootte 19, maar de aangedreven as van 30 mm met een taperlock-klembus vraagt bouwgrootte 42: de grootste boring wint. De complete klantcase lees je in dit blog over kracht en koppel bij een flexibele koppeling.
Heb je twee asmaten, bijvoorbeeld 20 mm op de motor en 30 mm op de aangedreven as, dan bestel je per zijde een naaf met de eigen boring. Het element ertussen is voor beide naven gelijk.
Shore A geeft de hardheid van het elastische element aan: hoe hoger het getal, hoe stijver de koppeling en hoe meer koppel hij per maat overbrengt. De kleur van de ster verraadt de hardheid, zodat je bij vervanging direct ziet wat erin zat.
| Hardheid | Herkenning | Gedrag | Inzet |
|---|---|---|---|
| 92 Shore A | gele ster | meer demping, grotere verdraaiing onder last | aandrijvingen met wisselende belasting, veel starts of trillingen |
| 98 Shore A | rode ster | stijver, hoger koppel per maat, minder demping | continu bedrijf met hoog koppel en een strakke overdracht |
| 85 tot 87 Shore | koppelingsrubber, onder meer van NBR | zacht, met veel demping | pompkoppelingen tussen elektromotor en hydraulische pomp |
Wissel niet zomaar van hardheid ten opzichte van het oude element: een hardere ster geeft trillingen door aan de lagers, een zachtere slijt sneller onder hoog koppel.
Meestal alleen het element: bij klauw-, HRC- en pompkoppelingen blijven de naven op de as zitten en wissel je de ster of het koppelingsrubber. Je schuift motor of pomp een stukje terug, haalt het oude element eruit en legt het nieuwe in de klauwen.
Losse elementen per maat vind je bij de Euroflex-koppelingsrubbers en losse sterren. Met een Omega-, Viva- of Wrapflex-koppeling gaat het sneller: het element komt er radiaal uit, zonder dat motor of pomp van zijn plek komt. Dat scheelt uitlijnwerk en stilstand.
Habix, Rotex, Spidex en Trasco zijn verwante klauwkoppelingen, maar nokvorm, elementhoogte en boringreeks verschillen per fabrikant. Vergelijk daarom de buitendiameter, het aantal nokken en de hoogte van het oude element. Twijfel je of een ster in jouw naven past? Neem contact op met onze productspecialisten.
Minder dan de naam doet vermoeden: een flexibele koppeling vangt restfouten in tienden van millimeters op, geen slordig uitgelijnde opstelling. De klauwkoppeling in de video uit het werkingsblog verdraagt maximaal 0,5 mm radiale afwijking; de waarden per maat staan in de tabel van de fabrikant.
Rek je die grens op, dan betaal je dat terug in slijtage:
Lijn daarom uit voordat je de koppeling sluit, met richtliniaal en voelermaat of met een lasermeting. Vul hoogteverschil op met opvulplaatjes onder de motorvoet en meet opnieuw nadat je de voetbouten hebt aangehaald.
Monteurs, onderhoudsteams en werkplaatsen in industrie, aannemerij en machinebouw bestellen bij INDI koppelingen, naven en elementen van Sit, RaJa-Lovejoy, MP Filtri, OMT en KTR. Starre koppelingen, cardankoppelingen, klembussen en spanelementen vind je bij askoppelingen en klemelementen, onderdeel van aandrijftechniek.
Met een zakelijk account bestel je direct op artikelnummer, zet je de sterren en naven van je machinepark in je eigen lijsten en favorieten en bestel je voor meerdere machines in één keer na.
Wil je een koppeling laten samenstellen op twee asmaten en het motorvermogen, of advies voor een hele reeks machines? Neem contact op met onze productspecialisten aandrijftechniek.
Een starre koppeling verbindt twee assen zonder speling en vraagt een vrijwel perfecte uitlijning; een flexibele koppeling vangt kleine hoek-, radiale en axiale afwijkingen op. Daardoor dempt hij trillingen en ontziet hij lagers en asafdichtingen. Een starre koppeling kies je waar twee assen als één geheel moeten draaien, zoals bij een verlengde as in vaste lagers.
Daar staat geen vaste termijn voor: vervang het element bij scheuren, verharding, uitgesleten nokken of rubberstof rond de koppeling. Controleer het bij elke onderhoudsronde, en eerder als de aandrijving bij het aanlopen tikt. Slijt een element sneller dan het vorige, kijk dan eerst naar de uitlijning en daarna naar de Shore-hardheid.
Naast beide asdiameters heb je het motorvermogen, het toerental, de soort belasting en de omgeving nodig. Bij belasting gaat het om schokken, het aantal starts en wisselende draairichting; bij omgeving om temperatuur en contact met olie of chemicaliën. Met die gegevens bepaal je koppel, maat en elementmateriaal in één keer.
Geen van beide is altijd beter: een taperlock-klembus klemt de naaf spelingvrij op de as en demonteer je zonder trekker; een spiebaan volgens DIN 6885 draagt het koppel vormgesloten over. Bij bestaande spiebaanassen en zware schokken houd je de spie aan. Met wisselende asmaten in je machinepark scheelt een klembus voorraad en montagetijd.
Gietijzer (GG) is de standaard voor motor- en pompaandrijvingen: stevig en met een ruime keuze aan boringen. Aluminium heeft een lagere massatraagheid en past bij hoge toerentallen. Stalen naven zie je bij tandboogkoppelingen en zwaar belaste uitvoeringen. In een natte of corrosieve omgeving stem je naaf en element samen af op temperatuur en reinigingsmiddelen.
Alleen met een goedkeuring voor die zone: de koppeling heeft dan een markering volgens ATEX-richtlijn 2014/34/EU voor de juiste zone en temperatuurklasse. Die goedkeuring geldt voor naven en element samen, dus vervang een element alleen door het voorgeschreven type. Twijfel je of een koppeling aan de eisen voldoet? Neem contact op met onze productspecialisten.
Wij staan voor je klaar.
Maandag - vrijdag 7 - 18 uur
