Pneumatiek

pneumatiek onderdelen

Pneumatiek is de techniek die met perslucht beweging en kracht opwekt, via een pneumatisch systeem van compressor, luchtverzorging, ventielen, cilinders, slangen en koppelingen. Pneumatische onderdelen, ook wel persluchtonderdelen, deel je in naar functie: opwekken, zuiveren, verdelen, sturen en bewegen. Of ze op elkaar passen, bepalen slangdiameter, draadmaat (meestal G-draad volgens ISO 228-1) en werkdruk, doorgaans rond 6 bar.

Bij INDI vind je de hele luchtweg in één webshop, van compressor en persluchtketel tot ventiel, cilinder, slang en koppeling. Je bestelt er Festo, Camozzi, Prevost, Lüdecke en OMI naast elkaar, voor een vervangend onderdeel bij een storing én voor de stuklijst van een nieuwe machine.

Uit welke onderdelen bestaat een pneumatisch systeem?

Een pneumatisch systeem volgt altijd dezelfde route: lucht opwekken, zuiveren, verdelen, sturen en omzetten in beweging. Per stap beslist één specificatie of een onderdeel past.

Functie	Pneumatische onderdelen	Bepalende specificatie
Opwekken en bufferen	Compressor, persluchtketel	Luchtlevering (l/min) en maximale druk (bar)
Zuiveren	Filter, drukregelaar, olienevelaar, droger, waterafscheider	Filterfijnheid (µm), maximaal debiet (l/min) en instelbaar drukbereik (bar)
Verdelen	Ringleiding, slang, insteekkoppeling, fitting	Buitendiameter (mm), draadmaat (bijv. G1/8 of G1/4) en maximale werkdruk
Sturen	3/2-, 5/2- en 5/3-wegventiel, ventieleiland	Ventielfunctie, bediening en spoelspanning (bijv. 24 V DC)
Bewegen	Cilinder, draaicilinder, grijper, zuignap	Boring, slag en norm (ISO 15552, ISO 6432 of ISO 21287)
Terugmelden	Sensor, naderingsschakelaar	Sensortype en bevestiging op de cilinder

Bouw je een nieuwe machine, reken dan terug vanaf de cilinders: hun luchtverbruik bepaalt de maat van ventiel, leiding en luchtverzorging. Bij vervanging werk je andersom en neem je de maten over van het onderdeel dat er al zit.

Welk ventiel, welke slang en welke koppeling passen bij je cilinder?

Het cilindertype bepaalt het ventiel. Een enkelwerkende cilinder stuur je met een 3/2-wegventiel, een dubbelwerkende met een 5/2- of 5/3-wegventiel. Het verschil tussen 5/2 en 5/3 zit in de middenstand.

Ventiel	Past bij	Wat het doet	Kies het als
3/2-wegventiel	Enkelwerkende cilinder	Voert lucht toe of ontlucht; een veer brengt de zuigerstang terug	Je kracht in één richting nodig hebt, zoals bij klemmen of uitstoten
5/2-wegventiel	Dubbelwerkende cilinder	Wisselt tussen uitschuiven en inschuiven	De cilinder altijd naar een eindstand gaat
5/3-wegventiel, gesloten midden	Dubbelwerkende cilinder	Sluit beide cilinderkamers af in de middenstand	De cilinder halverwege de slag moet stoppen
5/3-wegventiel, ontlucht midden	Dubbelwerkende cilinder	Maakt beide cilinderkamers drukloos in de middenstand	Je de zuigerstang in de middenstand met de hand wilt verplaatsen

Alle uitvoeringen, van handbediend en mechanisch bediend tot magneetventielen en ventieleilanden, vind je bij pneumatische ventielen.

Slang en koppeling kies je daarna als één paar. De maat van de insteekkoppeling volgt de buitendiameter van de slang: een slang van 8 mm vraagt een 8 mm-koppeling. De draadkant volgt de poort van het ventiel of de cilinder, in de praktijk vaak G1/8 of G1/4.

Het slangmateriaal kies je op de beweging en de omgeving.

Slangmateriaal	Eigenschappen	Toepassing
PUR (polyurethaan)	Flexibel, kleine buigradius, slijtvast	Bewegende delen, zoals een robotarm of een kabelrups
PA (polyamide, nylon)	Stijf, maatvast, hogere drukklasse	Vaste leidingen langs frame en machinekast
PTFE	Chemisch bestendig, breed temperatuurbereik, minst flexibel	Hete omgevingen en agressieve media

Voor een robotarm kies je dus PUR, en houd je de minimale buigradius van de fabrikant aan. Het complete aanbod staat bij pneumatiekslangen en pneumatische koppelingen en fittingen.

Vervang je een Festo-cilinder door een model van Camozzi, dan past een cilinder volgens dezelfde ISO-norm op de bestaande bevestiging, zolang boring, slag en bevestigingsvorm gelijk zijn. Controleer bij een merkwissel daarnaast vier punten:

• Afdichting: NBR is standaard, FKM bij hitte of agressieve media
• Demping: vast of instelbaar, en dezelfde dempingslengte
• Magneetzuiger: nodig voor je bestaande sensoren, en de sensorsleuf verschilt per fabrikant
• Bevestiging: voet, flens, zwenkoog of gaffelkop; bestel die meteen mee

De volledige vervangchecklist, krachttabel en normvergelijking vind je bij pneumatische cilinders.

Hoe dimensioneer je ventiel en leiding op het luchtverbruik?

Reken eerst het luchtverbruik van de cilinder uit en kies daarna een ventiel met een nominaal debiet ruim boven die waarde. Het verbruik bereken je met Q = V × n × c:

• Q = luchtverbruik in liter vrije lucht per minuut
• V = slagvolume in liter per cyclus: zuigeroppervlak × slag, bij een dubbelwerkende cilinder maal twee
• n = aantal cycli per minuut
• c = compressieverhouding: (werkdruk in bar + 1,013) / 1,013

Rekenvoorbeeld: boring 50 mm, slag 200 mm, dubbelwerkend, 30 cycli per minuut bij 6 bar. V = 2 × 0,196 dm² × 2 dm ≈ 0,79 l en c ≈ 6,9 → Q ≈ 163 l/min vrije lucht (zonder correctie voor de zuigerstang).

Houd de leiding daarna kort en beperk bochten en vernauwingen, want elke vernauwing kost druk aan de cilinder. Het nominale debiet van een ventiel staat in de fabrikantspecificatie.

Welke perslucht en componenten gebruik je bij voedingsmiddelen of in een ATEX-zone?

Bij voedingsmiddelen bepaalt de persluchtkwaliteit volgens ISO 8573-1 je luchtverzorging. De klasse bestaat uit drie cijfers voor vaste deeltjes, water en olie; hoe lager het cijfer, hoe schoner de lucht.

Situatie	Klasse ISO 8573-1	Wat je daarvoor nodig hebt
Perslucht in direct contact met voedingsmiddelen	2:2:1	Fijnfilter, actiefkoolfilter en adsorptiedroger (drukdauwpunt −40 °C)
Perslucht in de productieruimte, zonder direct contact	2:4:2	Fijnfilter en koeldroger (drukdauwpunt +3 °C)

Deze klassen volgen de BCAS-praktijkcode voor food-grade perslucht; de eisen uit je HACCP-plan of van je klant gaan voor. De componenten zelf vragen food-geschikte materialen volgens EG 1935/2004 of een FDA-verklaring. Selecteer daarom op documentatie: RVS is niet automatisch food-safe.

In een ATEX-zone gebruik je alleen componenten met een eigen ATEX-markering volgens richtlijn 2014/34/EU. De zone bepaalt de vereiste categorie.

Zone (gas / stof)	Explosieve atmosfeer	Vereiste categorie
Zone 0 / zone 20	Continu of langdurig aanwezig	Categorie 1
Zone 1 / zone 21	Af en toe aanwezig bij normaal bedrijf	Categorie 2 of hoger
Zone 2 / zone 22	Zelden en kortstondig aanwezig	Categorie 3 of hoger

Twijfel je over de zone-indeling of de luchtklasse voor jouw toepassing? Neem contact op met de productspecialisten van INDI.

Welke merken pneumatiek vind je bij INDI?

Festo vormt de basis van het pneumatiekassortiment van INDI, van cilinders en ventielen tot luchtverzorging en insteekkoppelingen. Camozzi is het tweede systeemmerk; voor snelkoppelingen en filtratie vul je aan met specialisten.

Merk	Waar je het merk bij INDI vindt	Typische inzet
Festo	Cilinders, ventielen, ventieleilanden, luchtverzorging en insteekkoppelingen	Automatisering, machinebouw en vervanging in bestaande Festo-installaties
Camozzi	ISO-cilinders, ventielen, luchtverzorging en insteekkoppelingen	Genormeerde vervanging en machinebouw
Prevost	Snelkoppelingen, veiligheidssnelkoppelingen en luchtverzorging	Persluchtaansluitingen in werkplaats en hal
Lüdecke	Snelkoppelingen en klauwkoppelingen	Persluchtaansluitingen op gereedschap en slangen
OMI	Filters en luchtbehandeling	Luchtkwaliteit direct na de compressor

Garantie loopt via de fabrieksvoorwaarden van het merk; termijn en voorwaarden verschillen per fabrikant. Een CE-markering op een component hoort bij een specifieke richtlijn, zoals ATEX, EMC of de drukapparatuurrichtlijn. De EU-conformiteitsverklaring van de fabrikant noemt welke.

Welke pneumatiek vind je in het assortiment van INDI?

Voor opwekking en opslag vind je persluchtcompressoren en persluchtketels en accessoires. Met luchtverzorging zuiver je de lucht: filters, drukregelaars, olienevelaars, drogers, waterafscheiders en condensaftappen.

Ringleidingen verdelen de perslucht door de hal. Procesventielen schakelen media zoals water en stoom in een procesleiding.

Rond de cilinder vind je stootdempers, remcilinders en boosters voor eindstanddemping en drukversterking, en sensoren die de eindstand terugmelden aan de besturing.

Grijpen en verplaatsen doe je met handling en vacuümtechniek, zoals zuignappen, vacuümejectoren en grijpers, of met complete handling-systemen voor pick-and-place.

Voor positioneerbare beweging vind je elektromechanische cilinders met bijbehorende motoren en controllers, servopneumatische positioneringssystemen en de motion terminal met softwarematig instelbare ventielfuncties.

De aansturing vul je aan met besturingstechniek en software en losse software voor configuratie en diagnose. In de werkplaats sluit je luchtgereedschap aan op dezelfde perslucht, van slagmoersleutel tot blaaspistool.

Hoe bestel je pneumatiek bij INDI?

Staat er een machine stil? Zoek op artikelnummer, de typecode van de fabrikant, ISO-maat of omschrijving, en bekijk per artikel de voorraadstatus. Op voorraad en voor 18:00 besteld? Dan heb je het onderdeel de volgende werkdag in huis.

Weet je niet precies welk onderdeel je zoekt? Stuur de productspecialisten dan deze gegevens:

• een foto van het typeplaatje of de typecode van het oude onderdeel
• boring en slag bij een cilinder, of de ventielfunctie en spoelspanning bij een ventiel
• de draadmaat van de poorten en de buitendiameter van de slang
• de werkdruk en de omgeving, zoals buiten, food of ATEX

Bouw je een machine of installatie? Stuur je stuklijst met cilinders, ventielen, slangen, koppelingen en luchtverzorging naar de productspecialisten van INDI. Zij controleren per regel de match en geven voorraad en levertijd door, zodat je de werkvoorbereiding plant op echte leverdata.

Twijfel je over een maat, een merkalternatief of de geschiktheid voor food of ATEX? Neem contact op en stuur je typeplaatje, tekening of stuklijst mee.

Veelgestelde vragen over pneumatiek

Wat betekent de aansluitmaat G1/8 of G1/4 bij een pneumatisch ventiel?

G1/8 en G1/4 zijn cilindrische pijpdraden volgens ISO 228-1 (BSPP), met een nominale maat in inch. G1/8 meet circa 9,7 mm buitendiameter, G1/4 circa 13,2 mm. De afdichting zit op een O-ring of vlakke ring, niet in de draad zoals bij conische R-draad volgens ISO 7-1. G-draad en NPT passen niet op elkaar, dus kies koppeling en poort in dezelfde draadsoort.

Is een olienevelaar nog nodig bij moderne olievrije ventielen en cilinders?

Nee, componenten met levensduursmering vragen geen olienevelaar, en extra olie spoelt die vetvulling juist weg. Draaide de installatie ooit op geoliede lucht, blijf dan smeren: terug naar droge lucht leidt tot droogloop. Luchtgereedschap vraagt vaak wel olie, dus zet de smeerder alleen op die aftakking. Bij twijfel beslist de fabrikantspecificatie.

Wat zijn de meest voorkomende oorzaken van drukverlies of luchtlekkage in een pneumatisch circuit?

De meeste lekken zitten in de verbindingen; structureel drukverlies komt meestal uit de leiding of de luchtverzorging:

• versleten of scheef ingestoken insteekkoppelingen en losgetrilde draadverbindingen
• geknikte slangen of slangen met een te kleine binnendiameter
• een vervuild filterelement in de luchtverzorging
• versleten zuiger- of stangafdichtingen en intern lekkende ventielen

Spoor lekken op met zeepsop of een ultrasone lekzoeker, en vervang een versleten afdichting door een passende pakkingset.

Welke norm bepaalt of een pneumatisch ventiel geschikt is voor een ATEX-zone?

Richtlijn 2014/34/EU legt de eisen vast; de geschiktheid lees je af aan de Ex-markering, bijvoorbeeld II 2G met explosiegroep en temperatuurklasse. Voor het mechanische deel geldt EN ISO 80079-36 en -37, voor de magneetspoel de reeks EN IEC 60079. Ook slang, koppelingen, sensoren en aarding moeten bij de zone passen. Vraag per component de EU-conformiteitsverklaring op.

Wat is het verschil tussen pneumatiek en hydrauliek?

Pneumatiek werkt met samendrukbare perslucht rond 6 bar, hydrauliek met onsamendrukbare olie vanaf circa 100 bar. Pneumatiek is daardoor snel, schoon en eenvoudig voor lichte tot middelzware bewegingen, zoals klemmen en positioneren. Hydrauliek levert bij dezelfde bouwgrootte veel meer kracht en houdt een last stijf op zijn plek. Een lek kost bij pneumatiek lucht, bij hydrauliek olie en een schoonmaakbeurt.

Welke werkdruk gebruik je in een pneumatisch systeem?

De meeste industriële persluchtnetten leveren 6 tot 8 bar; de componenten draaien op een geregelde werkdruk rond 6 bar. Standaardcilinders volgens ISO 15552 en de meeste ventielen zijn geschikt tot 10 bar. Stel de werkdruk per machine in met een drukregelaar, want meer druk dan nodig verhoogt luchtverbruik en slijtage. De maximale druk per component staat in de fabrikantspecificatie.